Höfundur: Geir Sverrisson, íþróttakennari.

Innihald: [Búnaður], [Reiði], [Aukabúnaður], [Uppsetning], [Tækni], [Afstaða vinds við siglingar]

 Ath: síðan er ekki alveg fullkláruð, viðbótarefni væntanlegt.

 Flestir hafa gaman af því að fara á flot í fyrsta sinn þó baslið sé mikið. Eftir því sem færni eykst fer búnaðurinn í raun að njóta sín. Þ.e. að festa fætur í táböndum, komast á plan og gera þær kúnstir sem ,,græjurnar" bjóða upp á. Plan er það fyrirbæri þegar brettið hættir að ryðja frá sér vatninu og fleytir kerlingar á vatninu. Þá fer siglarinn fyrst að finna fyrir almennilegri hraðatilfinningu. Til þess að ná þeim áfanga þarf þó öllum grunn atriðum að vera náð. Áður en lengra er haldið er nauðsynlegt að kynna búnaðinn.

Mismunandi gerðir (öldu- hraða- , svig-, langsiglingabretti) ákvarðast af:

Lögun:

Aðal máli skiptir lengd og flot, en einnig breidd og lögun botns. Langsiglingabretti hafa kjöl (eru að detta úr tísku en eru þó notuð í alþjóðlegum keppnum s.s. ólympíuleikum). Nýjasta gerð bretta hafa svokallað "no-nose" sem þýðir það að mesta flotið er aftast á brettinu og því mjókkar það í framendann (egg-laga). Öldubrettin eru styttst og léttust (u.þ.b. 2,5 m ogeru næst því að líkjast brimbrettum). Þar á eftir koma svigbretti (2,5 til 2,9 m). Alhliða bretti eru frá í kringum 2,9 m til 3,5 m og hafa ýmist kjöl eða ekki. Langsiglinga- og byrjendabretti eru lengst í kringum 3,7 m og hafa öll kjöl. Kjölurinn gefur möguleika á að sigla ennþá meiri beitivind.

 Flot:

Flotið er mælt í lítrum (rúmmál). Flotið er einnig breytilegt eftir gerðum bretta. Minnst er flotið í öldu- og svigbrettum, aðeins um og undir 100 lítra. Þar á eftir koma alhliðabretti frá 100 til 130 lítra. Byrjenda- og langsiglingabretti eru um 200-250 lítrar. Talað er um öldu- og svigbrettin (í kringum og undir 100 l) sem "sinkera" eða bretti sem ekki fljóta undir eigin þyngd. Því þurfa þau að vera á siglingu til að fljóta. Því þarf nokkra færni til að sigla þeim hvað varðar jafnvægi og stjórnun. Alhliðabretti eru hálf "sinkerar" í kringum 100-150 l. Mesta flotið er í byrjenda- og langsiglingabrettum (200 l) og því mikið flot og jafnvægi á þeim. Þess vegna eru þau hentug fyrir byrjendur.

 Þyngd:

Þyngd fer saman með lengd og floti brettanna. Því meira lengd og flot, þeim mun þyngri bretti. Nýjustu "sinkerar" eru aðeins um 6-8 kíló á meðan byrjendabretti með miklu floti eru um 20 kíló. Það sem skilur að byrjendabretti og keppnis langsiglingabretti er þyngdin. Dýrt langsiglingabretti er svipað að lögun en mun léttara (vegna dýrari efna í því). Það er nær því að vera að svipaðri þyngd og "sinker". Því léttara, því dýrarar. Því ætti ekki að hugsa um þyngd brettis í fyrstu.

 Mastursbraut:

Mastursbraut gerir siglara mögulegt að færa reiðann framar eða aftar á brettið. Flest bretti eru með mastursbraut nema styttri bretti (s.s. öldubretti). Því lengra sem brettið er, þeim mun meiri möguleiki á færslu (lengri braut). Stillingin er ákvörðuð áður en farið er á flot. Þegar meiningin er að beyta mikið á siglingunni er seglið frekar framarlega. Eftir því sem vindur eykst er seglið fært aftar í mastursbrautinni. Á löngum brettum þegar siglt er í miklum vindi á blússandi plani (þá snertir aðeins aftasti hluti brettisins vatnið) er hætta á að brettið sjálft taki vind framan á sig og ofreisist þannig of mikið á siglingu. Í þeim tilfellum verður að færa seglið aftur fram á við.

 Kjölur:

Á langsiglingabrettum er kjölur sem hægt er að stilla ofan af brettinu (með fótum). Hann er látinn rista djúpt þegar siglt er . beitivind. Þegar sigla á þvert á vind er kjölurinn í miðri stöðu. Þegar sigla á sem hraðast, undan vindi, er hann kjölurinn settur alveg upp. Styttri brettin hafa engan kjöl og er þeim þannig meira stjórnað með fótum.

 Uggi:

Ugginn gegnir því hlutverki að halda rásfestu brettisins. Án uggans væri ekki hægt að sigla bretti (myndi snúast eins og fleki). Uggar eru af mörgum gerðum. Efnið sem er aðallega notað er annaðhvort plast eða koltrefjar. Lögun er breytileg. Aftursveigðir uggar gefa möguleika á meiri beygjuhæfileikum en beinir (eins og hnífsblað) gefa meiri möguleika á að sigla beytivind. Ugginn (aftast á brettinu) er festur í rauf sem nefnist kista. Þannig er hægt að færa uggann aðeins framar eða aftar á brettið. Færslan á ugganum er skv. nýjustu siglingafræðum og byggist á afstöðu m.v. aftasta táband og afturenda brettis, þannig er í dag talað um að sigla á ugganum (staðið næstum því með aftari fót beint yfir ugganum).

 Tábönd:

Þegar komið er á plan byggist siglingatækni mikið til á stjórnun brettisins með fótunum. Þannig hjálpa fætur til við að sigla t.d. beytivind ásamt réttri stöðu segls. Tábönd eru á öllum brettum nema e.t.v. algjörum byrjendabrettum. Þó má byrja frá grunni á brettum með táböndum. Þá er staðið framan við táböndin. Tábönd eru misjafnlega mörg eftir lengd og gerð brettis. Aftari fótur (sá sem er nær afturenda þegar siglt er) er stungið í táband sem er aftast á brettinu, samsíða lengdarás brettisins. Þar eru oftast tvö tábönd, annað aftar og hitt framar. Fremri tábönd (fyrir fremri fót) eru oft tvö fyrir hvora siglingahlið, samtals fjögur talsins. Hvert par vísar 45° á ská miðað við breiddarás brettisins. Annað framar á bretti og hitt aftar. Þegar siglt er í minni vindi er fremri fótur í fremra framtábandapari og aftari fótur í fremra aftara tábandapari. Í meiri vindi er mögulegt að færa líkamann aftar á brettið og fer þá fremri fótur í aftari tábandapör (fremri og aftari fóts).

Reiði

Mastur:

Gerð úr áli, fíber (glass fiber) eða koltrefjum (carbon). Möstrin eru af svipaðri gerð og stangastökks stangir nema mun stífari. Þau eru oftast í heilu lagi en fást einni tvískipt (betra að ferðast með). Möstrin eru hol að innan til að létta þau. Stífleiki og lengd ákvarðast af stærð seglanna. Stærri seglin hafa lengri og stífari möstur.

Er til þess að lengja mastrið og virkar sem stilling á stærð (hæð) seglsins. Niðurhal strekkir niður neðri hluta segls að mastursfóti.

 Bóma:

Ákvarðast nánast eingöngu af stærð seglanna. Bómurnar er hægt að lengja/stytta ákveðið mikið eftir stærð seglanna. Úthal strekkir fjærenda segls að bómuenda.

Segl:

Eru af mörgum stærðum og gerðum. Allt eftir aðstæðum og brettunum sem siglt er af. Af þessu þurfa menn helst að eiga nóg. Eftir því sem bætir í vind velja menn minni segl. Samt sem áður segir einni þyngd siglara og geta til um val á stærð segls. Þeim mun meiri geta og líkamsþyngd (kraftar), þeim mun stærra segl m.v. sömu aðstæður. Seglin eru mæld í flatarmáli, þ.e. fermetrum. Minnstu seglin fyrir mesta

vind eru u.þ.b. 3-3,5 fm2. Þau segl henta aðeins fyrir öldu- og svigbretti. Stærstu seglin geta farið alveg upp í 7-8 fm2 og eru þá aðeins notuð á stór bretti s.s. langsiglingabretti. Allt þar á milli er til og fer eftir framleiðendum hvaða fermetra bil er á milli stærða. Lögun seglanna er breytileg og eru þau í sífelldri "aerodynamic" þróun. Þannig eru til slalom- (svig), wave- (öldu), speed- (hraða) og racesegl (langsiglinga) svo fá ein séu nefnd. Wave- og slalom seglin eru t.d. hátt skorin að aftan (neðan við

bómuna) til þess að auðvelda vendingar og eru meðfærilegri við allavega kúnstir. Race seglin eru þyngri og stærri á alla kanta þar sem ekki er þörf á eins hröðum vendingum.
Til þess að stífa af seglin eru fíberstangir þvert út frá mastrinu sem eru svipaðar að gerð og þykkasti hluti veiðistanga. Þær virka þannig að þær stífa seglið og það blaktir ekki eins og segl á bátum (og gömul seglbrettasegl). Þannig virkar seglið nokkurn vegin eins og flugvélavængur.
Eldri segl eru belgmeiri, þ.e. hafa meiri poka upp við mastrið en nýrri segl hafa minni poka og tiltölulega minna úthal (strekking aftur í bómu).
Camberar (ekkert ísl. orð til) eru eins konar stífur upp við mastrið sem þröngva seglið til að halda eðlilegum poka (stífa pokan af). Þeir víxlast til hægri og vinstri eftir því frá hvorri hliðinn vindurinn blæs í seglið. Yfirleitt eru camberarnir tveir eða þrír eftir stærð segls. Camberalaus segl eru kölluð RAF segl og hafa þá minni poka. 

Gallar eru misjafnlega góðir til seglbrettasiglinga. Bestu gallarnir eru úr Neoprene og þeir nýjustu með Titatinum. Þeir eru annaðhvort blautir (wet), hálfblautir (semi-dry) eða þurrir (dry).
Blautir gallar eru ekkert notaðir nú orðið þar sem þeir reynast of kaldir (hleypa strax inn vatni). Hálf blautir og þurrir eru nokkurn veginn eins að gerð (úr sama efni) nema það að hálfblautir eru ekki með vatnsþéttan rennilás og hleypa seint inn vatni. Gerist það þá virka þeir eins og blautbúningar, þ.e. hita vatnið sem lekur inn. Þurrgallarnir virka eins en eiga ekki að hleypa inn vatni (vatnsþéttur rennilás).

Elstu gallarnir eru túttugallar úr gúmmíi, þéttir á útlimum og hálsi. Þessir gallar eru alveg þurrir en mjög svo óþjálir til siglinga að einhverju viti og enginn notar ennþá (nema Slysó). Gallinn er einnig sá að ef vatn lekur inn nær líkaminn ekki að hita vatnið upp (lekur um).

 Bleyja/krókur:

Til þess að létta álag við siglingar er notast við harness-línur sem eru festar á bómuna og krókur sem er festur framan á siglarann festist í. Þannig getur siglarinn notað líkamsþyngd sýna til að ná enn meiri hraða á plani og hvíld þannig arma. Áður fyrr var þessi krókur festur á björgunarvesti og var því við kvið. Nú orðið er krókurinn mun neðar eða í mittishæð. Almennt er talað um bleyjur þar sem sá krókur er festur um rass og mitti eins og bleyja.

Þegar segl, bóma, mastur og mastursfótur er uppsett er talað um reiða ("rig") og almennt talað um athöfnina sem ,,að rigga".
Að setja rétt upp segl er ákveðin kúnst. Það byggist á gerð búnaðsins og vindstyrk. Það að "rigga" rétt skiptir miklu máli og er einstaklingsbundið og byggist að miklu leiti á reynslu siglara.

Bómuhæð miðast nú orðið við brjóstahæð. Gallinn er hinsvegar sá að hjá sumum virkar þessi mælikvarði ekki vel (brjóstin farin að síga !). Engu að síður er þetta eðlileg hæð (7-10 cm neðan við axlir). Fyrst er byrjað á að draga seglið upp á mastrið (ofan frá - mjórri endi). Því næst er bóman fest í rétta hæð (þetta þarf að athuga að sé rétt áður en lagt er að stað). Síðan er seglið strekkt niður (niðurhal) og síðan út við fjærenda bómu (úthal). Seglið verður að strekkja það vel við mastursfót (niðurhal) að það sé vel strekkt alla leið frá toppi masturs. Þá tekur mastrið að bogna. Því meiri vindur þeim mun meira niðurhal. Gæta þarf þess að bil milli segls og brettis sé hægt að loka með því að halla seglinu aftur að bretti, þ.e. stilla mastursfót þannig að hann sé í minnstu mögulegu stillingu m.v. rétt niðurhal.

Eldri segl byggjast á því að dálítill poki er hafður á seglinu þannig að úthal er ekki strekkt mjög mikið. Eftir því sem vindur eykst þarf að minnka pokann og strekkja þannig úthalið. Almenna reglan er sú að þeim mun meiri vindur, þeim mun flatara segl (strekkt niður- og úthal). Nýrri seglin hafa minni poka og krefjast þannig ekki eins mikils úthals strekkinga (jafnvel aðeins til að varna því að segl leggist að bómu, þ.e. mjög slakt).

Harness festingar bómunnar þarf að festa á réttan stað þannig að líkaminn togi jafnt í seglið á siglingu. Breidd festinga lykkjunnar má ekki vera of mikið þannig að erfitt sé að stjórna seglinu (færa það fram/aftur). Lykkjan verður að vera passlega löng þannig að auðvelt sé að krækja úr og í hana. Almenna reglan er sú að lengd. lykkjunnar sé samsvarandi lengd framhandleggs (ef olnbogi er í lykkjunni er rétt hægt að grípa fingrum um bómu). Breyta þarf harness stillingunum eftir því hvaða segl er notað (stærð og þannig misjöfn lengdarstilling bómu). Reglan er sú að fyrst er "riggað" og síðan stillt harness.

  Að koma sér af stað á siglingu byggist á því annaðhvort að toga seglið upp úr vatninu sem er heppilegast fyrir byrjendur, lengra komnir framkvæma land- eða vatnsstart ("land-/water start"). Þegar seglið er togað upp úr vatninu er staðið þvert á brettið með sitthvorn fót fyrir framan og aftan mastursfót, með bakið í vindinn. Þegar seglið er togað upp er beygt í hnjám og mjöðmum. Spyrnt er með fótum í brettið um leið og líkami hallar aðeins aftur á móti þyngd reiðans. Togað er í spotta þann (upphal) sem festur er í mastrið í bómuhæð jafnt og þétt.Þegar seglið er uppreist blaktir það undan vindinum og brettinu er haldið nákvæmlega þvert á vindinn (90° horn m.v. stefnu segls). Þá er fyrst gripið með fremri hendi (hönd nær mastri) og síðan togar aftari hendi rólega aftarlega í bómuna (nær fjærenda segls) og þá byrjar seglið að taka vind og brettið fer að færast úr stað (vonandi). Þegar brettið færist úr stað er sá fótur sem er framan við mastursfót færður aftur fyrir mastursfótinn og eftir því sem ferðin eykst er staða fóta færð aftar á brettið. Á endanum er reynt að koma fótum í táböndin (þáer venjan að reyna að setja fremri fót í fyrst og síðan seinni).
Þegar á siglingu er komið er beygt undan vindi með því að halla reiða fram á við (færa hendur frá líkama í átt að framenda). Þegar beyta á upp í vindinn er reiðinn færður aftur (hendur toga bómu að líkama) nær afturenda brettis.

Afstaða vinds við siglingar

"spin-out" kemur seinna.